Op onze tweede dag in Napels, tijdens onze doorreis van Puglia naar Piemonte, begonnen we de ochtend in de wijk Rione Sanità. We wilden graag een plek bezoeken die totaal anders is dan de bekende pleinen, kerken en drukke straten van de stad: het Cimitero delle Fontanelle.
Na een lange sluiting is deze bijzondere plek begin 2026 weer opengesteld voor bezoekers. Het kerkhof ligt ondergronds in een oude tufsteengroeve en is sterk verbonden met de geschiedenis, volkscultuur en religieuze tradities van Napels.
Een ondergronds kerkhof in een oude tufsteengroeve
Het Cimitero delle Fontanelle ontstond in een voormalige tufsteengroeve in de wijk Sanità. Vanaf de 17e eeuw werd de groeve gebruikt om menselijke resten onder te brengen, onder andere van slachtoffers van epidemieën en mensen voor wie elders in de stad geen begraafplaats beschikbaar was. Vooral de pestepidemie van 1656 wordt vaak genoemd in de geschiedenis van deze plek.
Zodra je binnenloopt, merk je meteen hoe anders deze plek is dan een gewone begraafplaats. Overal liggen schedels en botten in nissen, op stenen plateaus en in grote ruimtes diep onder de grond. Het geheel is stil, koel en behoorlijk indrukwekkend.
De anime pezzentelle
Wat het Cimitero delle Fontanelle extra bijzonder maakt, is de oude Napolitaanse traditie van de anime pezzentelle, letterlijk de verlaten of arme zielen.
Napolitanen kozen vroeger een anonieme schedel, een zogenaamde capuzzella, en ‘adopteerden’ deze. Ze maakten de schedel schoon, baden voor de onbekende overledene en plaatsten er soms bloemen, kaarsen of kleine voorwerpen bij. In ruil hoopten ze op bescherming, voorspraak of een gunst.
Daardoor kregen sommige schedels uiteindelijk zelfs een naam en een eigen verhaal.
Il Capitano en Donna Concetta
Tijdens ons bezoek zagen we onder andere de bekende schedels Il Capitano en Donna Concetta.
Rond Il Capitano bestaan verschillende Napolitaanse legendes en verhalen. Ook Donna Concetta is één van de bekendste figuren van het kerkhof. Haar schedel staat bekend als la testa che suda, oftewel de schedel die zou ‘zweten’. Volgens de volkslegende kon dat worden gezien als een teken dat de ziel gunstig gestemd was tegenover degene die om hulp of een gunst vroeg. In werkelijkheid gaat het natuurlijk om vochtigheid in de ondergrondse ruimte.
Juist die combinatie van geloof, volksverhalen en doodscultuur maakt de Fontanelle zo typisch Napolitaans.
Golgota en het Tribunale
Verder kwamen we door bijzondere delen van het complex, waaronder Golgota en het Tribunale. In deze ruimtes liggen grote hoeveelheden menselijke resten bij elkaar, waardoor je pas echt beseft hoe groot de plek is en hoeveel mensen hier uiteindelijk zijn terechtgekomen.
Het is geen vrolijke bezienswaardigheid, maar wel een plek waar je heel sterk voelt hoeveel geschiedenis onder de straten van Napels verborgen ligt.
Een heel andere kant van Napels
Het Cimitero delle Fontanelle laat een kant van Napels zien die je niet zo snel tegenkomt op de bekende toeristische routes. Het draait hier niet om grote paleizen of imposante kerken, maar om de manier waarop de stad eeuwenlang met dood, geloof en herinnering is omgegaan.
Voor ons was het een indrukwekkend begin van onze tweede dag in Napels. Stil, mysterieus en totaal anders dan de drukte van het centrum waar we de avond ervoor nog doorheen liepen.
